Lavanta Yetiştiriciliği Nasıl Yapılır?

Lavanta türleri uçucu ve aromatik yağ içermelerinden dolayı farmakoloji ve parfümeri sanayisinde önemli rol oynamakta olup, eterik yağ üretiminde kullanılmakta ve süs bitkisi olarak lavanta yetiştiriciliği yapılmakta.

Lavanta uçucu yağı dünyada en fazla üretilen 15 uçucu yağdan biri olup, ilaç sanayisinde özellikle çiçekli dal uçları; parfümeri ve kozmetik, sanayi için ise kısmen kurutulmuş çiçek ve yaprakları kullanılmaktadır. İlaç sanayisinde, bazı preparatlara koku vermede, merkezi sinir sistemini düzenleyici ilaçların bileşiminde, sivilceler, astım, bronşit, saç dökülmeleri, kadın hastalıkları, sinir hastalıkları ve heyecan yatıştırıcı olarak kullanılmaktadır. Dolayısıyla bazı sakinleştirici, uykusuzluk giderici, ağrı kesici, hücre yenileyici, cilt hastalıkları, akciğer hastalıkları, romatizma, tenya, öksürük ve baş dönmesine karşı kullanılan ilaçların bileşiminde yer almaktadır. Ayrıca sanayide bünyelerindeki linalol ve linalil asetattan dolayı, parfümeri ve kozmetikte, cilt temizleyici losyon, kokulu banyo sabunu ve köpüklerinin yapımında kullanılmaktadır.

Dünyada her yıl 1.9-2.0 milyar dolar arasında uçucu yağ ihracatı yapılmakta ve miktarın yaklaşık 50 milyon dolarını lavanta yağı oluşturmaktadır (Baydar, 2007). Dünyada ise daha çok Akdeniz havzasında bulunan bazı ülkeler, ABD ve bazı uzak doğu ülkelerinde üretimi yapılmaktadır.

lavanta yetiştiriciliği, lavanta yağı, lavanta gübresi

Türkiye’de lavanta üretimi her geçen yıl artmaktadır. Örneğin 2012 yılında 509 da olan lavanta alanı 2016’da 5.700 da olmuştur. Üretim miktarı da kuru çiçek olarak 123 tondan 747 tona çıkmıştır. Görüldüğü üzere lavanta alan ve üretim miktarında çok ciddi artışlar olmaktadır. Bu tablodan lavanta ile ilgili ciddi ekonomik büyümeler kaydedilmiştir.

Lavanta Yağı

avanta yağı aromaterapide en çok kullanılan yağlardan biridir, özellikle bergamot, neroli, ıtır ve gül esansları ile iyi bir karışım yapmaktadır. Lavanta çiçeklerinin en önemli etken maddesini, renksiz veya hafif sarı renkte olan uçucu yağlar oluşturmaktadır. Lavanta çiçeklerinde uçucu yağ oranı %1-3 arasında değişmektedir.

Yağının en önemli uçucu yağ bileşenleri linalilasetat, linalol, sineol ve kafur olup, özellikle linalilasetat, lavanta yağının kalitesini belirleyen en önemli bileşeni olmaktadır. Parfüm sanayisinde kullanılacak lavanta yağında en az %30 oranında olması istenmektedir.

Lavanta yağının en önemli uçucu yağ bileşenleri linalilasetat, linalol, sineol ve kafur olup, özellikle linalilasetat, lavanta yağının kalitesini belirleyen en önemli bileşeni olmakta ve lavanta, yarı çalımsı formda çok yıllık bir bitkidir. Yaşlandıkça alttan üste doğru odunlaşmaya başlayan, ortalama 50 cm, en fazla 1 m’ye kadar boylanan çok sayıda dalları olan bir süs ve tıbbi aromatik bitkisidir. Bordür ve göbeklerde dikkati çekmek için son dönemlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Dallar üzerinde karşılıklı olarak 2-6 cm uzunlukta, çok kısa saplı, grimsi yeşil renkte yapraklar bulunur. Çiçekler, başak şeklindeki 15-20 cm uzunluğundaki sapların ucunda toplanmıştır. Her bir başakta ortalama 5 çiçek kümesi ve her kümede de 5-15 adet çiçek bulunmakta. Mavi renkli ve hoş kokulu olan lavanta çiçekleri özellikle bal arıları için son derece cezp edicidir.

lavanta yetiştiriciliği, lavanta yağı, lavanta gübresi

Lavanta Bitkisinin Çoğaltılması

Vegetatif Üretim ile Lavanta Yetiştiriciliği

Bitkilerin değişik gövde ve dal parçaları, meristematik dokuları, kökleri, yaprakları yada özelleşmiş veya değişikliğe uğramış gövde ve kök parçaları kullanılarak yapılan çoğaltmaya vegetatif çoğaltma denir.

Çelikle Üretim ile Lavanta Yetiştiriciliği

Bir bitkiden kesilen köksüz dal, yaprak, göz, gövde ve kök parçalarına çelik denir. Bunların uygun çevre koşullarında köklendirilmesi ile yeni bitkilerin elde edilmesi işlemine de çelikle çoğaltma denir.

Çelikler genellikle yeşil çelik, odun çeliği veya kök çeliği olarak kullanılmaktadır. Odun çelikleri ile üretilemeyen türlerin ve anaçlarının yeşil çelikleri hormon ile muamele edilerek, rutubeti ayarlı seralarda, sisleme altında köklenmekte.

Vejetatif yollarla üretilen yeni bitkiler, bitki kısmının alındığı ana bitkiye kalıtsal niteliklerle tıpatıp benzer bir bitkidir. Çelikle çoğaltımda bazı lavanta türlerinin köklenme kabiliyeti düşüktür.

Ayrıca çok sayıda fide elde etmek için uygun çelik elde edilmesinde zorluklarla karşılaşılması ve çeliklerin alınacağı büyük bir anaç bahçesine ihtiyaç duyulmaktadır.Çelikle üretimde yeterli miktarda oksin hormonu kullanılması, çeliklerin tabanına karbonhidratların taşınımını artırması ve adventif kök oluşumunu teşvik etmesi nedeniyle birçok türün çelikle köklendirilmesinde anahtar bir rol oyna.

Tohumla Üretim ile Lavanta Yetiştiriciliği

Tohumla üretimde ise genellikle gelişme yavaş olmakta, tohum çimlenme sorunları oluşabilmekte ve yabancı tozlaşma nedeniyle hem morfolojik olarak hem de uçucu yağ kompozisyonu gibi karakteristik özellikler bakımından da büyük varyasyonlar oluşmaktadır.

BAZI LAVANTA (Lavandula angustifolia) GENOTİPLERİNİN MİKROÇOĞALTIM ETKİNLİKLERİNİN BELİRLENMESİ
Hazırlayan Bilge AYDIN – Yüksek Lisans Tezi



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir